Tüp Bebek Adetin Kaçıncı Günü Yapılır?


Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı

Doktora Sorun

Tüp bebek tedavisi, kadın ve erkeğe ait üreme hücrelerinin laboratuvar ortamına alınarak döllenme gerçekleştirilmesi ve elde edilen embriyolar içerisinde en kaliteli olanlardan bir ya da iki tanesinin anne adayının rahmine yerleştirilmesi işlemidir.

Tüp bebek tedavisi, kadınlarda yumurtalıkların uyarılması, yumurta toplanması, yumurtaların sperm ile döllenmesi ve döllenme ile elde edilen embriyoların rahme transferi aşamalarıyla gerçekleşir. Yumurtaların spermle döllenmesi işlemi in vitro fertilizasyon ve intrasitoplazmik sperm enjeksiyonu olmak üzere iki farklı şekilde yapılabilir.

İn Vitro Fertilizasyon Nasıl Yapılır?

İn vitro fertilizasyon (IVF) klasik tüp bebek tedavisinin tıp literatüründeki adıdır. IVF ile kadından alınan çok sayıda yumurta hücresi ve erkekten alınan sperm hücreleri, laboratuvar şartlarında hazırlanan kültür ortamında bir araya getirilerek spermlerin yumurta hücrelerini döllemesi beklenir. Spermlerin yumurtaları döllemesi ile elde edilen embriyolar arasından en sağlıklıları seçilerek kadının rahmine nakledilir. Nakil işlemi özel kateterlerle enjekte edilerek yapılır.

İntrasitoplazmik Sperm Enjeksiyonu Nasıl Yapılır?

İntrasitoplazmik sperm enjeksiyonu (ICSI) ya da diğer adıyla mikroenjeksiyon yönteminde ise baba adayından alınan sperm hücrelerinden en kaliteli olan tek bir tanesi seçilir. Seçilen sperm hücresi, laboratuvarda mikroenjeksiyon yoluyla anne adayından elde edilen yumurta hücresine enjekte edilir. Bu uygulama mikromanipülatör adı verilen çok küçük cerrahi aletler ve özel bir mikroskop yardımıyla yapılır. Mikroenjeksiyon yöntemi, düşük sperm sayısı, kalitesi ya da spermin yumurtaya nüfuz etmesiyle ilgili sorunlar gibi erkekten kaynaklanan kısırlık problemlerinde uygulanabilir. ICSI, daha önceden doğum kontrolü amacıyla vazektomi yaptırmış erkeklerde bebek sahibi olmaya yardımcı olabilir. Genellikle klasik tüp bebek yöntemiyle kültür ortamında döllenme elde edilememiş çiftlerde tercih edilir.

Tüp Bebek Tedavisi Öncesi Değerlendirme

Tüp bebek tedavisine başlamadan önce çocuk sahibi olmak isteyen çift değerlendirilir. Kısırlık nedeninin tespit edilmesi tedavi planının yapılabilmesi için önemlidir. Bu amaçla çiftin tıbbi geçmişi sorgulanır ve fizik muayene yapılır. Daha sonra anne adayına jinekolojik muayene yapılır ve ultrason ile üreme organları incelenir. Daha net veriler elde edebilmek amacıyla bazı testler planlanır. Kadın ve erkeğe yapılan testler şunlardır:

Kadında adetin 2. ya da 3. gününde kan FSH, LH, TSH, Prolaktin ve Estradioln düzeyleri ölçülür.

Erkekte ise spermiyogram yani sperm analizi yapılır. Spermiyogram ile semende bulunan sağlıklı sperm sayısı değerlendirilir.

Tıbbi öykü, fizik muayene, jinekolojik muayene, ultrason incelemesi, hormon değerleri ve sperm analizi sonuçlarına göre tedavi planı belirlenir. Tüp bebek tedavisi kısırlık nedeninin yanı sıra kadının yaşı ve yumurtalıkların kapasitesine bağlı olarak düzenlenir. Bu hazırlık aşamasından sonra yumurta elde edilmesi için kadına gerekli ilaçlar verilerek tüp bebek tedavisine başlanır. Hormon tedavisi ile over indüksiyonu olarak adlandırılan yumurtalıkların uyarılması sağlanır. Peki, tüp bebek tedavisine ne zaman başlanır?

Tüp Bebek Tedavisine Ne Zaman Başlamalı?

“Tüp bebek tedavisine ne zaman başlanmalı?” sorusunun kesin bir cevabı yoktur. Çiftlerin durumuna göre farklı cevaplar verilebilir. Bazı durumlarda çiftler hiç zaman kaybetmeden direkt tüp bebek yöntemine başvurmalıdır.

Kadın ya da erkekte bebeğe aktarılabilecek genetik geçişli bir hastalık varlığı durumunda,

Hepatit ve HIV gibi bulaşıcı hastalıklarda partneri korumak için vakit kaybetmeden tüp bebek tedavisine başlanabilir.

35 yaş altı kadınların 1 yıl boyunca, 35 yaş üstü kadınların ise 6 ay boyunca korunmasız ilişkiye rağmen gebe kalmaması durumunda nedenin araştırılması için bir uzmana başvurması gerekir. Eğer yapılan testlerde herhangi bir neden saptanmazsa bazı tedaviler yapılır ve normal yoldan gebelik için ek süreler verilir. Konulan tanıya göre tüp bebek tedavisine hemen de başlanabilir. Örneğin baba adayının sperm sayısının çok az olması, tüp bebek tedavisine hemen başlamayı gerektirir.

Tüp Bebek Adetin Kaçıncı Günü Yapılır?

Tüp bebek sürecinde ilk muayenenin adetin belli bir gününde gerçekleşmesi zorunluluğu yoktur. Hekimle ilk görüşme ve ayrıntılı jinekolojik muayene herhangi bir günde yapılabilir. Adet kanamasının 2. veya 3. gününde ultrasonda yumurtalıkların durumunun değerlendirilir ve kandaki FSH, LH, TSH, E2 ve Prolaktin seviyelerine bakılır. Anne adayına yumurtalıkların uyarımı için gerekli ilaçların verilmesiyle birlikte tedavi süreci başlamış olur. Tüp bebek tedavisi sırasında hormon tedavisi, kısa ve uzun olmak üzere iki farklı protokolle uygulanır. Bu protokollerin her birinde hormon tedavisine adetin farklı günlerinde başlandığı için “Tüp bebek adetin kaçıncı günü yapılır?” sorusunun cevabı da değişiklik gösterir.

Her iki protokolde öncelikle hormon salgılayarak yumurtalıkları uyaran hipofiz bezi baskılanır. Daha sonra ise yumurtalıklar uyarılır. Hipofiz bezini baskılamak için GnRH analogları (GnRHa) adı verilen hormon ilaçları kullanılır. Böylece hipofiz bezi ve dolayısıyla yumurtalıklar baskılar.

​​​​Kısa protokolde GnRHa ile hormon baskılama tedavisine adetin ilk günü, uzun protokolde ise bir önceki adet döngüsünün 21 ila 23. günü başlanır. Teknik olarak “Tüp bebeğe ne zaman başlanır?” sorusunun cevabı kısa ve uzun protokollerde adetin söz edilen günlerine karşılık gelir.

Kısa protokolde adet kanamasının 3. gününden itibaren yumurtalıkların uyarılması için GnRHa tedavisine hMG ya da FSH eklenir. Uzun protokolde ise adet kanamasının 2. veya 3. günü hMG, FSH hormonları eklenir.

Tüp Bebek Tedavisinin Aşamaları Nelerdir?

Tüp bebek tedavisi birbirini takip eden toplam 5 aşamada tamamlanır.

1. Aşama: Uygulama öncesi hazırlık

Tüp bebek tedavisinin 1. aşaması çiftlerin değerlendirilmesi ve tedavi öncesi ultrason incelemesi ve çeşitli testlerin yapılmasından ibarettir. Ultrason ile yumurtalıklarda ve rahimde tüp bebek tedavisine engel herhangi bir durumun varlığı araştırılır. Hormonal değerlendirmede en doğru sonuç için adetin 2. ya da 3. günü anne adayının FSH, LH, TSH, E2 ve Prolaktin seviyelerine bakılır.

2. Aşama: Yumurtaların uyarılması

Bu aşamada hormon tedavisi ile yumurtalıklar önce baskılanıp sonra uyarılır. Yumurtaların uyarılması kısa ya da uzun protokol olmak üzere iki şekilde gerçekleştirilir. Her iki protokolde de uyarım öncesi yumurtalıkları baskılamak için GnRH analogları, uyarım için ise hMG ve FSH kullanılır. Tıp literatüründe over indüksiyonu olarak bilinen yumurtalıkların uyarılmasında amaç, yumurtlaması normal olan adaylarda yumurtaların sayı ve kalitesini artırmak, yumurtlaması hiç olmayanlarda ise yumurtlama elde etmektir.

3. Aşama: Yumurta toplama işlemi

​​​​​​OPU (Oocyte Pick-Up) işlemi olarak bilinen yumurta toplama genellikle transvajinal ultrason kılavuzluğunda gerçekleştirilir. İşlemden hemen önce lokal anestezik ilaçla vajina uyuşturulur. Daha sonra yumurtalıklardan iğne yardımıyla yumurtalar toplanır.

4. Aşama: Suni döllenme

Anne adayından toplanan yumurtalar ile baba adayından elde edilen spermlerden en sağlıklı olanlarının laboratuvar ortamında döllendirilmesi aşamasıdır. Klasik tüp bebek yöntemi olan IVF’de sperm ve yumurtalar kültür ortamında yan yana getirilerek spontan olarak döllenmeleri beklenir. ICSI tekniğinde ise sperm, yumurta içine mikroenjeksiyon yoluyla enjekte edilir. Yumurtaların döllendirilmesiyle embriyo elde edilir. Embriyo bir sonraki aşamada anne adayının rahmine yerleştirilir.

5. Aşama: Embriyo transferi

Anne adayının rahmine embriyonun yerleştirilmesi tüp bebek tedavisinin son aşamasını oluşturur. IVF ya da mikroenjeksiyon yöntemiyle elde edilen döllenmiş yumurtanın rahme transferi genellikle döllenmeden sonraki 3. veya 5. günde gerçekleştirilir. Bu işleme blastosist transferi adı verilir. Böylece tüp bebek tedavisi tamamlanmış olur.

Transferden sonraki 48 saat içerisinde embriyonun rahme tutunmasına implantasyon denir. Implantasyon ile birlikte gebelik hormonu olan beta HCG artık kanda yükselmeye başlar ve genellikle 10 gün kadar sonra kanda ölçülebilecek seviyeye ulaşır.

Tüp bebek tedavisi ile ilgili merak ettiğiniz tüm konular ve sorularınız için 444 39 49 numaralı telefondan bize ulaşabilirsiniz.